ወገግ ብሎ የጠፋው መብራት፣ በውጥኑ የከሰመው የአፍሪካ ኮከብ፣ ተስፈኛ፣ ባለ ራዕይ፤ ብሎም አፍሪካዊው ቼ ጉቬራ እየተባለ የሚወደሰው የቡርኪናፋሶ አብዮታዊ መሪ ባለቤቷ ከተገደለ ከሠላሳ ሰባት ዓመታት በኋላ ማርያም ሳንካራ የሟች ባለቤቷን የቶማስ ሳንካራ ፎቶ እያየች በአንድ አገር ልብ ውስጥ የሚያስተጋባ ደብዳቤ ጋር ከባሏ ጠረጴዛ ፊት ለፊት ተቀምጣለች።
ከተገደለ ከሠላሳ ሰባት ዓመታት በኋላ ዛሬ ጧት የማርያም እጅ በተለየ ስሜት ተንቀጠቀጠ፣ በአንድ አገር ልብ ውስጥ የሚያስተጋባ ደብዳቤ ለመፃፍም ተነሳች ።
ለመፃፍ ያነሳሳትም በሳምንቱ መጀመሪያ ላይ የቡርኪናፋሶ ወጣት መሪ ካፒቴን ኢብራሂም ትራኦሬ በከተማው መሃል የቶማስ ሳንካራን ምስል በነሐስ አሰርቶ ሲያሳይ በቤቷ ብቻዋን ሆና ሰወነስርአቱን ስትመለከት ለማሪያም ሳንካራ ብዙ ትዝታዎችንና ተስፋን እምዳዲስ የቀሰቀሰባት ሆኗል።
አሁን፣ ከብዙ አሥርተ ዓመታት ዝምታ እና ግዞት በኋላ፣ ለካፒቴን ትራኦሬ ለመጻፍ ወሰነች—የምስጋና፣ የማስጠንቀቂያ እና የተስፋ መልክት እንዲህ ስትል ጀመረችዉ ።
“ውድ ካፒቴን ትራኦሬ፣ ለቶማስ ስለሰራህለት ሃውልት ስሰማ አለቀስኩኝ ከሀዘን የተነሣ ሳይሆን በደስታ ላደረከዉ በሙሉ የምጨምረው ቃል የለኝም። “
ቃላቷ ከልብ የመነጨ ቢሆንም በፍቅር እና በመጥፋት ጥላ ውስጥ ያሳለፈውን የህይወት ዘመን ተናግራለች። እንዲህ ስትል
ለዓመታት ያለፈችበትን ማርያም ገልጻለች፣ በገዛ አገሯ እንደ መናፍስት ተሰምቷት ነበር። እ.ኤ.አ. በ1987 ሳንካራ ከተገደለ በኋላ ስሙ ከሕዝብ ቦታ ተሰርዟል፣ መጽሐፎቹ ተቃጥለዋል፣ እናም ቡርኪና ፋሶ ፍትሃዊ እና ቀና የሆነች ሀገር የመመስረት ራዕዩ ስልጣኑን በተቆጣጠሩት ሰዎች ሞኝነት ነው ብሏል። የተከተለው ገዥ አካል የቶማስ ሳንካራን አስከሬን ለመቅበር ብቻ ሳይሆን ውርስንም ለመቅበር ሞክሯል።
ነገር ግን የካፒቴን ትራኦሬ ሃውልት ማርያም የባለቤቷን ትውስታ “ከጥላ ውስጥ አውጥታ በብርሃን ውስጥ አስቀመጠው” ስትል ጽፋለች። በብቸኝነት ንጋት ላይ ወደ ሐውልቱ ጎበኘች ፣ መዳፏን በብርድ ነሐስ ላይ እንዴት እንደተጫነች እና ለአፍታ ያህል ፣ ቶማስን እንደገና የነካች ያህል ተሰማት ። ለድሆች ስለተዋጋው ሰው ለማወቅ ጓጉተው ልጆች በዙሪያዋ ተሰበሰቡ። ሳንካራ ከሞተ አሥርተ ዓመታት በኋላ የተወለደው አንድ ወጣት ልጅ አቅፎ “እንደ እሱ መሆን እፈልጋለሁ” ሲል ተናግሯል።
የማርያም ደብዳቤ ለቶማስ ክብር ብቻ ሳይሆን የጋራ ሕይወታቸው መስኮት ነበር። እ.ኤ.አ. በ1983 በድርቅ ወቅት እሱን እንዳገኘችው ታስታውሳለች ፣ ወጣት የጦር ካፒቴን እያለ ሙስናን ለመቃወም የመንደር ነዋሪዎችን ሲያሰባስብ እና ተማሪዎቿን ተስፋ ለማድረግ የምትታገል አስተማሪ ነበረች። ሰርጋቸው ቀላል ነገር ነበር – የሾላ ገንፎ አንድ ሳህን እና ለተሻለ ሀገር ጎን ለጎን ለመታገል ቃል ገቡ።
ቶማስ ሳንካራ እንደ ፕሬዝደንትነት ሀገሩን ቡርኪናፋሶን “የቅኖች ምድር” በማለት ሰይሟቸዋል እና በአብነት ይመሩ ነበር። የመንግስት የቅንጦት መኪናዎችን ሸጧል, ሚሊዮኖችን ክትባት ሰጥቷል, ዛፎችን ዘርግቷል, እና የሴቶችን ትምህርት አበረታቷል. በቤት ውስጥ, ከማርያም ጋር በረንዳ ላይ ፍልስፍናን እና ሙዚቃን ሲከራከሩ, ምንም ልጅ የማይመገብበትን የወደፊት ህልም እያለም, አፍቃሪ አባት እና ባል ነበር.
ነገር ግን አብዮቱ ከእርሱ ጋር በጥቅምት 15, 1987 ሞተ። በዚያ ምሽት ወታደሮች ቤታቸውን ወረሩ። የተኩስ እሩምታ በግንቡ ሲቀደድ ማሪያም ልጆቻቸውን ከለላ አድርጋለች። በማግስቱ ጠዋት የቶማስ አስከሬን በግቢው ውስጥ በጥይት ተሞልቷል። ገዥው አካል አደጋ ብሎ ጠራው; ታሪክ የተጻፈው ራዕዩን በሚፈሩ ሰዎች ነው።
እንደገና የተወለደ ውርስ፣ ግን ጥንቃቄ ግን ይቀራል
ማርያም በደብዳቤዋ ላይ ለዓመታት መደበቅን፣ ጓደኞቿን እንደጠፉ፣ በአባታቸው ግድያ አሰቃቂ ሁኔታ እየተሰቃዩ ስላደጉ ልጆቿ ገልጻለች። ሆኖም፣ አዲሱ የመታሰቢያ ሐውልት ለቤተሰቧ እና ለሀገሯ—ተስፋ እንዲሰጥ እንዳደረገ ጽፋለች። ሴቶች አሁን በአመስጋኝነት ሃውልቱ ስር የወፍጮ ጥቅሎችን ትተዋል። መምህራን የሳንካራን ንግግሮች ለማንበብ ተማሪዎችን አመጡ. የድሮ ወታደሮች ሰላምታ ሰጡ፣ እና ወጣቶች ቲሸርት ለብሰው “ሳንካራ ህያው ነው” የሚል አዋጅ ተናገረ ።
ማርያም ግን ለማመስገን ብቻ አልጻፈችም። ካፒቴን ትራኦሬን “ባለቤቴን የገደሉት እባቦች አሁንም በሳሩ ውስጥ ተንጠልጥለዋል” ስትል አስጠንቅቃለች። ዛሬ ከዩኒፎርም ይልቅ ሱት ለብሰው በአዲስ መንገድ ስልጣን ይጠቀማሉ። “አብዮቶች የሚሸለሙት በታላቅ ምልክቶች ብቻ ሳይሆን፣ ልጃገረዶች ማንበብ በሚማሩበት ክፍል፣ እናቶች ከወሊድ በሚተርፉበት ክሊኒኮች፣ ገበሬዎች መሬታቸው ባለበት መስክ ነው” ስትል ትራኦሬ አሳሰበችው።
በቶማስ የልጅነት ታሪክ አበቃች፡ አንበጣ መንደሩን በወረረ ጊዜ አባቱ “መሰብሰብ ጀምር አንበጣም ምግብ ነው” አለው። ትምህርቷ፣ ማርያም ጽፋለች፣ ረሃብ ውሸታም እንደሆነ እና ብዙ ጊዜ መፍትሄዎች በራሳችን እጅ እንደሚገኙ ነው። “ካፒቴን፣ እኛ ድሆች፣ደካሞች እና የተረሳን መሆናችንን በሚነግረን አለም ላይ አንበጣ እንዴት እንደሚጠበስ ለቡርኪናፋሶ አሳይተሃል። መስታወት አንስተህ ‘ጥንካሬን ተመልከት’ ስትል።”
ከሶስት ቀናት በኋላ፣ ካፒቴን ትራኦሬ ብቻውን ከሀውልቱ ፊት ቆመ፣ የማርያም ደብዳቤ በእጁ ነው። ከተማው በዙሪያው ጮኸች፣ እሱ ግን ሀሳቡ ጠፋ፣ እንባዋ የወረደበትን የቆሸሸውን ቀለም እያፈላለገ ነው። ለትምህርት ወጪዋ ኦቾሎኒ የምትሸጥ የገዛ እናቱን እና በልጅነቱ ያነሳሳውን የሳንካራ ታሪክ አስታወሰ።
በዚያ ምሽት ትራኦሬ እንዲህ ሲል ጻፈ
“እመቤት ሳንካራ ደብዳቤሽ በረሃውን አልፎ አገኘኝ:: እኔ ቶማስ ሳንካራ አይደለሁም – ብሩህነቱና ድፍረቱ ይጎድለኛል:: እኔ ወታደር ነኝ ፕሬዝዳንቱ ደሞዛቸውን ወላጅ አልባ ለሆኑ ልጆች የሰጡትን ታሪክ እየሰማሁ ነው:: ንግግሮችሽ ግን ካርታ ናቸው:: እኔ የምከተላቸው ሃውልት ለመስራት ሳይሆን የጀመረውን ለመጨረስ ነው::”
ቶማስ የጀመረውን የመስኖ ፕሮጀክት ለማጠናቀቅ እና በዝናብ ወቅት የሴቶች ትምህርት ቤቶችን ጣሪያ ለመጠገን ቃል ገብቷል. “ትዝታውን እንድጠብቅ ጠይቀኸኝ፣ የተሻለ አደርጋለሁ፣ የማስታወስ ችሎታውን አላስፈላጊ አደርገዋለሁ።”
አዲስ ትውልድ ተመስጦ በማግስቱ ጠዋት ሰራተኞቹ ከሐውልቱ አጠገብ ያሉትን መንገዶች ሲያስተካክሉ ፋጢማ የምትባል ጎረምሳ ልጅ ቆም ብላ ትመለከተዋለች። በቦርሳዋ ውስጥ “ቶማስ ሳንካራ ይናገራል” የሚል የተቀዳደደ ቅጂ ነበር። መሐንዲስ የመሆን ህልም ነበረች፣ እና እስካሁን ባታውቀውም፣ አንድ ቀን የቡርኪናፋሶን የመጀመሪያ በፀሃይ ሃይል የሚሰራ ሆስፒታል ዲዛይን ታደርጋለች።
ከእሷ በላይ የሳንካራ የነሐስ ቡጢ ወደ አድማሱ ጠቁሟል። እናም የሆነ ቦታ ማርያም ሳንካራ እሷ እና ቶማስ የዘሩት የተስፋ ዘር በመጨረሻ ማበብ መጀመሩን እያወቀች ፈገግ አለች ።
Via ጄዚራ አፍሪካ Jazeera Africa
ኢትዮሪቬውን ከታች ባሉት ማስፈንጠሪያዎች የከተሉ – የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ @ethioreview
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ ethioreview
ኤክስ ፡ twitter
