ኢራን በእስራኤልና በአሜሪካ የተከፈተባትን ጦርነት ለመመከት በሚል ሰበብ በገልፍ ሃገራት ላይ በተለይም በዱባይ አረብ ኤምሬትስ ሚሳኤልና ዱረን እየተኮሰች ቀጠናውን እያናጋች ትገኛለች። በዚህ ቀውጢ የጦርነት ወረዳ ውስጥ ነበር ጠቅላይ ሚንስቴር አብይ አህመድ የችግር ጊዜ ወዳጅ መሆናቸውን ያሳዩበትን ወደ አረብ ኤምሬት ይፋዊ የስራ ጉብኝት በማድረግ ከመሃመድ ቢን ዛይድ ጋር በመወያይትና በመመካከር የተመለሱት።
የዓለም አቀፍ ግንኙነት ተመራማሪዎች ይህ የጠቅላይ ሚኒስትሩን ጉብኝት ለኢሚሬትስ ትልቅ የሞራል እና የፖለቲካ ድጋፍ ሲሆን፣ ለኢራን ግን ይህ እርምጃ እንደ ቀጥተኛ የጠላትነት አሰላለፍ ተደርጎ እንደሚወሰድ ይገልፃሉ።
ይህ ጉብኝት ከተካሄደ ከሳምንት በኋላ ኢራን ወደ አረብ ኤምሬት ሚሳኤል በመተኮስ የሲቪልና የኢነርጂ መሰረተ ልማቶችን ማጥቃት ባለማቆሟ ጠቅላይ ሚንስቴሩ ለቢን ዛይድ ስልክ በመደወል የኢራን ድርጊት ሉዓላዊነትንና ዓለም አቀፍ ህግና ደንቦችን የሚጥስ መሆኑን አውግዘዋል።
ይህ ግልጽ አቋም ኢትዮጵያ በኢራን የጥቃት ኢላማ ውስጥ እንድትገባ በር የሚከፍት ነው። በአሁኑ ሰአት የደህንነት መረጃዎች እንደሚያመላክቱት ኢራን ቀጥተኛ ወታደራዊ ግጭት ውስጥ ከመግባት ይልቅ፣ ያላትን “ብሄራዊ የሳይበር የተፅዕኖ አቅም” (National cyber Power) በመጠቀም የገልፍ ሃገራት፣ የአሜሪካ እና እስራኤል ዲፕሎማሲና ወታደራዊ አጋር የሆኑ ሀገራትን እየለየች ማጥቃት ስልታዊ ምርጫዋ ሆኑዋል።
በመሆኑም ይህ የኢትዮጵያ ዲፕሎማሲያዊ እና ሁሉን አቀፍ አጋርነት ድጋፍ ከደህንነት ስጋት ጋር የተቆራኘ በመሆኑ፣ ኢትዮጵያ ከኢራን ሊሰነዘርባት የሚችለውን ዘርፈ ብዙ ጥቃቶችን በመለየት፣ በመከታተል እና በመከላከል ትኩረት ትኩረት መስጠት እንዳለባት ማስገንዘብ የበዚህ ፅሁፍ ዋና ትኩረት ነው።
1. ሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) እና የመረጃ ጦርነት (Disinformation)
የመረጃ ጦርነት ፅንሰ-ሃሳብ በተቃራኒ ወገን ህዝብ እና አመራር አእምሮ ውስጥ ጥርጣሬን፣ ፍርሃትን እና መከፋፈልን በመዝራት ያለ ጥይት ድልን መቀዳጀት ላይ ያተኩራል። በዚህ ዘመን “Cognitive Warfare” ወይም የልቦና ጦርነት የሚባለው ስልት የሰዎችን እውነትን የመለየት አቅም በማደንዘዝ የፖለቲካ ውሳኔዎችን ለማዛባት ጥቅም ላይ ይውላል። በዘመናዊው ዓለም መረጃ እንደ ሚሳኤል የሚቆጠር ወሳኝ የጦር መሣሪያ ሆኗል።
ኢራን በአሁኑ ወቅት የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) ቴክኖሎጂን በመጠቀም እጅግ ረቂቅ የሆኑ የሃሰተኛ መረጃዎችን በማምረት ረገድ ቀዳሚ ሆናለች። ፕሬዝዳንት ትራምፕ እንደገለጹት፣ ኢራን ለእውነት የቀረቡ የ”Deepfake” ቪዲዮዎችን እና ፎቶዎችን በማዘጋጀት በጦር ግንባር ያላገኘችውን ድል በማህበራዊ ሚዲያ እንደተቀዳጀች አድርጋ ታቀርባለች። የእስራኤልን መሪዎች ግድያ የሚመለከቱ የሃሰት ቪዲዮዎች እና ፎቶዎች ህዝብን ለማደናገር የቀረቡ የኤአይ ውጤቶች ናቸው።
ይህ የኢራን የመረጃ ጦር ግንባር በመላው ዓለም የተበተነ በመሆኑ፣ ጥቃቱን ለመከታተል እና ለማምከን እጅግ አስቸጋሪ ነው። የኢራን የመረጃ ጦር አባላት በተለያዩ ሀገራት ሆነው የውሸት ትርክቶችን በማሰራጨት የዓለምን ማህበረሰብ በማሳሳት ላይ ይገኛሉ። ይህ አቅማቸው በተለይ በማህበራዊ ሚዲያ በሚንቀሳቀሱ “Bots” እና የሃሰት አካውንቶች የታገዘ በመሆኑ ተፅዕኖው ሰፊ እና ፈጣን ነው።
ኢትዮጵያም ከዚህ የኤአይ የታገዘ የመረጃ ጥቃት የምታመልጥበት ምክንያት የለም። ኢራን በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ስሱ የሆኑ የብሄር፣ የሃይማኖት እና የፖለቲካ ልዩነቶችን መነሻ በማድረግ የሃሰት ቪዲዮዎችን እና መረጃዎችን ልታሰራጭ ትችላለች። የከፍተኛ አመራሮችን ንግግሮች በማዛባት ወይም ያልተከናወኑ ክስተቶችን እንደተከናወኑ አድርጎ በኤአይ በማቀናበር በህዝብና በመንግስት መካከል ግጭት እንዲፈጠር የማድረግ ከፍተኛ እድል አላት።
በመሆኑም ኢትዮጵያ የስትራቴጂካዊ የፖለቲካ ውሳኔ ነፃነቷን ለመጠበቅ የዜጎችን ንቃተ-ህሊና ማሳደግ እና የዲጂታል መረጃዎችን ትክክለኛነት የሚያረጋግጡ ተቋማትን ማጠናከር ይኖርባታል። በሀገሪቱ ውስጥ የሚዘሩ የጥርጣሬ ዘሮች ብሄራዊ መግባባትን እንዳያፈርሱ፣ የኢራንን የኤአይ ጥቃት አስቀድሞ የሚከላከል “Counter-Disinformation” ስልት መቅረጽ ወቅታዊና ወሳኝ ተግባር ነው።
2. የሳይበር ጥቃት እና የወሳኝ መሰረተ ልማቶች ደህንነት
የሳይበር ጦርነት ፅንሰ-ሃሳብ የአንድን ሀገር የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊ እና የወታደራዊ እንቅስቃሴ የጀርባ አጥንት የሆኑ የዲጂታል መሰረተ ልማቶችን በማሰናከል ሀገራዊ ሽባነትን (National Paralysis) መፍጠር ነው። ይህ ጥቃት አካላዊ ጦር ሳይላክ በሩቅ ሆኖ ኮምፒውተሮችን በመጠቀም የሚፈጸም ሲሆን፣ አጥቂው ማንነቱን ሳይገልጽ ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርስበት ስልት ነው።
የደህንነት ባለሙያዎች እንደሚገልጹት፣ ኢራን በየቀኑ በሺዎች የሚቆጠሩ የሳይበር ጥቃቶችን በጠላቶቿ ላይ ትሰነዝራለች። በተለይም ለህዝብ አገልግሎት የሚሰጡ የሲቪል መሰረተ ልማቶችን—እንደ ውሃ፣ መብራት እና የትራንስፖርት ቁጥጥር ስርዓቶችን—ለማስተጓጎል ያላሰለሰ ጥረት ታደርጋለች። እነዚህ ጥቃቶች የዜጎችን የዕለት ተዕለት ኑሮ በማናጋት በመንግስት ላይ ቅሬታ እንዲፈጠር ለማድረግ የታለሙ ናቸው።
የኢራን የሳይበር ጦር ሰራዊት አደረጃጀት በመላው ዓለም ተበታትኖ የሚገኝ በመሆኑ ለክትትል አስቸጋሪ ነው። እነዚህ የሳይበር ታጋዮች በፋይናንስ ተቋማት እና በቴሌኮም መዋቅሮች ላይ ጥቃት በመፈጸም የመረጃ ስርቆት እና የአገልግሎት መቋረጥን ይፈጥራሉ። የኢራን የሳይበር አቅም ከአካላዊ ሚሳኤሎቿ ባልተናነሰ መልኩ አደገኛ እና አጥፊ እንደሆነ ይነገራል።
ኢትዮጵያም በዲጂታል ሽግግር ላይ ያለች ሀገር እንደመሆኗ፣ እንደ ኢትዮ ቴሌኮም፣ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል እና የፋይናንስ ተቋማት (ባንኮች) ለኢራን የሳይበር ጥቃት ተጋላጭ ሊሆኑ ይችላሉ። በተለይም የምርጫ ቦርድ የዲጂታል መረጃዎች እና ወታደራዊ የመገናኛ መረቦች ጥብቅ ጥበቃ ያስፈልጋቸዋል። ኢራን በኢሚሬትስ ላይ ያላትን ቁጣ በኢትዮጵያ ወሳኝ መሰረተ ልማቶች ላይ በሚሰነዘር የሳይበር ጥቃት ልትወጣው ትችላለች።
ስለሆነም የመንግስትም ሆኑ ወሳኝ የህዝብ አገልግሎት የሚሰጡ የግል ኩባንያዎች የዲጂታል ጤንነታቸውን (Digital Hygiene) በከፍተኛ ደረጃ መጠበቅ ይኖርባቸዋል። የኢራን የሳይበር ጥቃቶች ከወዲሁ ተለይተውና ተከታትለው እንዲመክኑ፣ የሀገሪቱ የሳይበር ደህንነት ኤጀንሲ (INSA) እና ሌሎች ተዛማጅ ተቋማት የመከላከያ ስትራቴጂ በተግባር እንዲያውሉ መምከርና መደገፍ ይገባል።
